Type 5457
(formerly typ/3505)

Ἀστέρες ὡς πολύφωτοι, ἀφεγγοῦς ὄμματα νυκτός,
κανόνες ἐκγεγάασιν ἐρικυδέων κηρύκων
θεσπεσίων πατέρων τε πρικλυτὰ θεσπίσματα,
ἀλλ’ οὕτω τελέθοντες ἀπλανεῖς οὐρανοβάται,
παύροις ἐν πεδίοισιν ἱλαδὸν ἔτελλον φῶτα.
Τοὶ γὰρ ἀντολίηθεν ἐωσφόροι ἀμφανέντες,
κεῖσε πανημέριοι λάμπον καὶ κατὰ νύκτα,
ἄλλοι δ’ ἑσπερίοισιν ἐνὶ μερόπεσσι φύντες,
τάων κατεσάωσαν ἁμαρτίην ἐρεβεννήν.
Μῆνις γὰρ κρυόεσσα διοτρεφέων βασιλήων,
καὶ τοὺς γ’ εὐδρομέοντας ἐπὶ τόπου ἴσχανε τυτθόν,
Ὠκεανὸς δ’ οὓς γείνατο παγχθονίης συνοδικῆς,
τούτους ἐν βεμβράναις, ὥς γ’ ἐν σήματι θνητοῦ,
κατὰ Μωσῆν ἰσόθεον, Φαραωκτόνον ἐσθλόν,
μήτηρ κάτθετο κυδρή, ὀψιγόνοις μέγ’ ὄνειαρ.
Ἀτὰρ οὐδὲ μαχεύμενοι ἔσχον ἑτάρων ἰσχύν˙
ἴσχανε γὰρ σύμπνοιαν ἀβελτέρα διάστασις.
Ἄναξ εὐρυμέδων δὲ κραταιὸς πάνσοφος Λέων,
καὶ Φώτιός τ’, ἀγακλυτὸς πατριάρχης,
τὴν δ’ οὐρανίην τετραγωνίσαντες σφαῖραν
τέτταρα κατὰ κλίματα ἠδὲ μέτρα πάσης γῆς,
κανόσιν, ὡς ἄστρασιν ἀπλανέσιν ἠδὲ πλανήταις,
πρὸς δὲ νόμοις ἠπείροιο λευκαίνουσι κελεύθους,
ῥεῖα κατηστέρισαν σοφίῃ τε φραδμοσύνῃ τε.
Ἑπτάπολον σφαῖραν γάρ, ἠῢ θ’ ὁρίζοντ’ ἀγλαόν,
ἑπτάδα τ’ ἀθέσφατον ἀειστροφέων πλανήτων,
ἑπτὰ παγχθονίων κανόνας συνόδων ὁλολαμπεῖς
ἐνθάδε προΐαψαν ἀειφανῶς ἀνατέλλειν.
Ὡς δύο καὶ δέκα δὲ ψυχοτροφέας αὖ ἀστέρας,
(ζῴδια τοὺς καλέουσιν ἀμύμονες οὐρανοφάνται)
δώδεκα κηρύκων ζαθέων κανόνας, ἰδ’ ἐφετμάς
λάμπειν ἐν μερόπεσσι πλανήταις τετάχατον.
Ἴδῃς, ἢν ἐθέλῃς, καὶ Πληιάδων ἑπτάδα,
αὐγὰς ὣς προχέουσαν ἀειλαμπεῖς ἐνὶ κόσμῳ,
ῥεῖα θεοπρόπια ἑπτὰ συνόδων ἁγίων,
ἃς τοπικὰς φάσκουσιν ἀληθεῖς ἱεροφάνται.
Ἄθρει καὶ πόλον αὖτε νότιον νειλοτροφῆα,
κύδιμον Ἀθανάσιον ἐρίηρόν τε Κύριλλον,
ἀστέρας Ἀλεξανδρείης, ὄμματα Λιβύης,
καὶ πόλον ἠδὲ βόρειον Καππαδοκήων πατέρα,
Βασίλειον πάμμεγαν, ἄτρυτον ἀσεβοφόντην,
Ναὶ μὴν καὶ θρασυκάρδιον Ὠρίωνα κρατερόν,
Ἰωάννην Χρυσόστομον, Ἀντιοχήων κρηπίδα,
Ἄρτεμιν ὣς σφάττοντα βαλιὴν Εὐδοξίαν,
οὕνεκα χήρας οἰνοτόκον λωβήσατο γαῖαν.
Ἔστι καὶ λύρα τετράχορδος ταῖς δ’ ἐνὶ μολπαῖς
θείου πνεύματος αὔρῃ πληττομένη πλησμίως,
ἥτις ἐσσομένοισι μετ’ ἀνθρώποισιν ἔσται
ἀοιδὰς ἰάχουσα ἀληθοῦς σωτηρίης.
Ἔστων δ’ οὗτοι κυδάλιμοι Γρηγόριοι δύο,
Νυσσαέων Γρηγόριος καὶ ὃς ἀνὰ πᾶσαν γῆν
λάμψε θεηγορίῃ, διδάγμασι τε θεοῖο.
Ἄραρε τῆσδε λύρας τετραχόρδοιο φθόγγῳ
καὶ Πέτρος, Ἀλεξάνδροιο ὃς λάχε πτολίεθρον,
πρὸς δ’ αὖ Διονύσιος, Ἀχαιῶν ὄρχαμος ἱρός.
Τοίην οὐρανίην κατηστέρισαν πυκτίδα
ἄναξ, ἠδὲ πατριάρχης Ῥώμης συνοχῆες.
Ὅσσοι γοῦν ὁράατε ἀπλανῶς διὰ ταύτης
κανονικὰ θεσπίσματα, πιστῶν δεύτερα φῶτα,
καὶ νόμιμ’ ἐκσφαιρισθέντα τῆς συστοιχίας,
λιτάζεσθε θεοῖο τρισυπόστατον φύσιν,
ἣ πόλον ἐστερέωσεν ἴδ’ ἄστρων ἄπλετα φῦλα,
εὐσεβέσι μὲν κείνοις, ἀρχιερεῖ βασιλεῖ τε,
οἳ ταῖς δ’ ἐν βεμβράναισι πόλον ἐξετάνυσαν,
ἠῢ δέριν, κατὰ Δαυῒδ ἀσματογραφῆα,
ἀϊδίην πορσύναι οὐρανῶν βασιλείην.
Τῷ δ’ αὖ Ἀντιοχείης ταπεινῷ πατριάρχῃ
Βαλσαμὼν Θεοδώρῳ, ὃς τῶνδ’ οὐρανίων
σωμάτων τολύπευσεν ἀπειρεσίους δυνάμεις
πλανήτων τε νόμων ὑποχθονίην κατάδυσιν,
πρὶν λάχε θρόνον Ἀντιοχείης πάρος κυδρῆς,
σωτηρίην ψυχῆς˙ ταύτης γὰρ πέρι θρηνεῖ.
Title(s) Στίχοι ἡρωικοὶ τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Θεουπόλεως μεγάλης Ἀντιοχείας καὶ πάσης ἀνατολῆς Θεοδώρου βοητοῦ Βαλσαμὼν χάριν τῆς παρ’αὐτοῦ γενομένης ἐξηγήσεως τοῦ νομοκανόνου.
Text status Text completely known
Editorial status Not a critical text
Genre(s) Author-related epigram
Person(s)
Poet
Theodoros Balsamon (12th c.) - PBW: Theodoros/20364/
Metre(s) Dactylic hexameter
Subject(s)
Critical Notes v. 28: προΐεψαν Sin. | προΐαψαν Plut.
v. 44: ἄρτεμιν ὣς σφάττοντα Sin. | ἄρτεμην σφάττοντα Plut.
v. 65: ἀσματογραφῆαν Sin. | ἀσματογραφῆα Plut.
Translation(s) For the humble patriarch of Antioch,
Theodore Balsamon – who achieved (to describe)
the boundless powers of these heavenly bodies
and earthly setting of wandering laws,
before he reached the throne of formerly glorious Antioch –
salvation of the soul because he mourns for it.
(vv. 67-72)
Language: English
A. Rhoby 2018, The Poetry of Theodore Balsamon: Form and Function, in A. Rhoby, N. Zagklas (eds.), Middle and Late Byzantine Poetry. Texts and Contexts, Turnhout, 111-145: 116
Comment Rhoby (2018: 116) provides a translation of the last six verses of this epigram.
Bibliography
Number of verses 72
Occurrence(s)
Acknowledgements
Contributor(s)
Identification Vassis ICB 2005, 86: "Theod. Balsamon, In explanationem nomocanonis"
Permalink https://www.dbbe.ugent.be/types/5457
Last modified: 2021-09-03.